Het cultuurcentrum brengt verschillende culturele instellingen van Skellefteå samen, waaronder de stadsbibliotheek, een museum en een kunstgalerie, en telt daarnaast vier podia. Daarboven verrees het hotel, met 205 kamers. Het ontwerp van White Arkitekter kwam in 2016 als winnaar uit een internationale architectuurwedstrijd. Twee jaar later startte de bouw en in september 2021 opende het cultuurcentrum, een maand later gevolgd door het hotel.
Sara Kulturhus verrees niet op een onbebouwd perceel. Tot 2017 deed de locatie dienst als regionaal busstation van Skellefteå. Dat verhuisde naar Södra Järnvägsgatan, waarna de voormalige stationssite plaatsmaakte voor het nieuwe cultuurhuis.
Voortbouwen op lokale houtbouwtraditie
Dat hout zo’n prominente rol kreeg, was een bewuste keuze. Skellefteå wilde met het project voortbouwen op de lokale houtbouwtraditie en tegelijk tonen wat technisch mogelijk is met moderne houtbouw op grote schaal. De bosrijke omgeving en de aanwezige houtindustrie maakten het bovendien mogelijk om de grondstof en verwerking dicht bij huis te houden: vrijwel al het constructiehout kwam uit bossen binnen een straal van ongeveer 100 kilometer rond de bouwplaats en werd lokaal verwerkt.
Het cultuurcentrum en het hotel kregen elk een houtbouwmethode die aansloot bij hun specifieke programma. In het lagere cultuurcentrum vroegen de grote, open ruimtes om forse overspanningen. Daar koos het ontwerpteam voor een geprefabriceerd skelet met kolommen en liggers uit gelijmd gelamelleerd hout (glulam). De stabiliteitswanden en kernen werden uitgevoerd in CLT. Waar grotere, kolomvrije ruimtes nodig waren, zoals in de foyers, werd de draagstructuur aangevuld met vakwerken uit glulam en staal.
De hoteltoren vroeg om een andere aanpak. De repetitie van de hotelkamers werd er een constructief voordeel: de dertien hotelverdiepingen bestaan uit geprefabriceerde driedimensionale houten kamermodules, gestapeld tussen twee stabiliserende CLT-kernen. Zelfs de beglazing van de buitenwand was al aangebracht toen de modules de fabriek verlieten.
Bij de montage werden de modules met stalen verbindingen aan elkaar gekoppeld en akoestisch van elkaar ontkoppeld met een geluiddempende tussenlaag.
Rond de gestapelde modules werd een tweede glazen huid aangebracht, die de houten constructie beschermt tegen weersinvloeden, maar het hout dus wel zichtbaar laat.
Ook beton kreeg een welbepaalde functie. De funderingen werden erin uitgevoerd en ook hoger in de hoteltoren werd plaatselijk beton toegevoegd. Die extra massa helpt bewegingen en trillingen van de relatief lichte houten toren te beperken.
Ook jaren na oplevering interessante referentie
Het project mag dus vooral een inspiratie worden genoemd omdat de houtbouw er in dienst staat van het programma, en niet andersom. White Arkitekter koos niet vooraf voor één systeem waaraan het hele gebouw zich moest aanpassen, maar zocht voor elk deel naar de meest geschikte constructieve oplossing in hout, waar nodig aangevuld met beton en staal. Sara Kulturhus toont tegelijk dat groter bouwen met hout niet per se betekent dat één houtbouwtechniek steeds verder wordt opgeschaald.
Die pragmatische aanpak deed geen afbreuk aan de architecturale hoofdrol van hout. Kolommen, liggers, wanden en plafonds bleven op veel plaatsen zichtbaar en bepalen mee het karakter van het gebouw.
Net die combinatie van constructief pragmatisme en een uitgesproken zichtbare houten architectuur maakt Sara Kulturhus ook jaren na de oplevering een interessante referentie voor wie met hout groter, hoger en complexer wil bouwen.
