Als architectenbureau geloven wij dat gebouwen een positieve bijdrage moeten leveren aan mens, dier en planeet. Kortom, dat we regeneratief moeten bouwen. Daarom vertrekken wij consequent vanuit natuurlijke en gezonde materialen die regeneratief werken in plaats van grondstoffen te gebruiken die de natuur uitputten.
Hout is zo’n materiaal. Het is voor ons niet alleen een constructiemateriaal, maar ook een essentieel onderdeel van een circulaire en toekomstgerichte bouwcultuur. Houtbouw speelt, als onderdeel van biobased bouwen, dus een centrale rol in onze ontwerppraktijk.
Hoe wij die positieve bijdrage aan mens, dier en planeet precies zien? Wij geloven dat architectuur opnieuw nauwer verbonden moet worden met natuurlijke ecosystemen en kringlopen. Biobased bouwen is daarom voor ons onlosmakelijk verbonden met circulair bouwen. Gebouwen moeten ontworpen worden met aandacht voor demonteerbaarheid, hergebruik en langdurige waardecreatie. Tegelijk hebben we aandacht voor andere aspecten: binnen onze projecten zoeken wij dan steeds naar een evenwicht tussen ecologische, sociale, ruimtelijke en economische duurzaamheid.
De voorbije jaren hebben we onze ervaring met houtbouw en de toepassing van natuurlijke materialen sterk vergroot door diverse gerealiseerde projecten. Een goed voorbeeld is de bio-ecologische loods voor het Agentschap voor Natuur en Bos op de Teunenberg in Olen, gebouwd door Beneens in 2015. In dat project werden uitsluitend biobased materialen toegepast binnen een eerder industriële context. Het project bewees voor ons dat ecologisch bouwen niet beperkt hoeft te blijven tot woningen, maar ook perfect mogelijk is binnen technische en grootschalige infrastructuur.
Het nieuwe technische centrum van Stad Mortsel is een ander voorbeeld. Dat project is echt gericht op circulair bouwen. Het gebouw bevat een grote hoeveelheid hout. Onder meer de dakliggers en gevels – opgevuld met stro – werden in hout uitgevoerd.
Ook in al onze andere projecten onderzoeken wij voortdurend hoe houtbouw kan bijdragen aan flexibele, circulaire en toekomstbestendige architectuur. Ons principe van de beperkte toolbox, dat inhoudt dat we zo weinig mogelijk verschillende materialen willen gebruiken binnen één project, sluit daar goed bij aan. Hout is immers een veelzijdig product dat tal van toepassingen heeft.
Wij zien houtbouw ook als een essentieel antwoord op de klimaatuitdagingen waarmee de bouwsector vandaag geconfronteerd wordt. De bouwsector draagt een enorme verantwoordelijkheid in de wereldwijde CO2-uitstoot en het grondstoffenverbruik. Door meer met hout en andere natuurlijke materialen te bouwen, kunnen we die impact drastisch reduceren.
Volgens ons wordt het belang van biobased bouwen vandaag nog sterk onderschat. Natuurlijke materialen, waaronder dus hout, zorgen voor een aangenamer en gezonder leefklimaat voor de gebruikers. Ze bevatten minder schadelijke stoffen en dragen bij aan een betere luchtkwaliteit en een groter welzijn. Dat is wetenschappelijk bewezen.
De werkelijke milieukost van niet-natuurlijke materialen, zoals beton, wordt nog steeds niet meegerekend in de materiaalkosten, waardoor opdrachtgevers en bouwprofessionals nog vaak voor niet-biobased materialen kiezen. Nochtans hebben biobased materialen hun technische performantie en duurzaamheid al ruimschoots bewezen. Wij vinden daarom dat de overheid, het onderwijs en de bouwsector sterker moeten inzetten op kennisdeling rond biobased bouwen. In die context benadrukken wij als architecten al lang het belang van kwaliteitslabels voor en levenscyclusanalyses (LCA’s) van materialen. Die dienen dringend meer onder de aandacht te komen, omdat ze de betrouwbaarheid en de gezondheidsimpact van materialen objectief zichtbaar maken.
Binnen ons bureau geloven wij alvast sterk in interdisciplinair samenwerken om innovatieve biobased bouwoplossingen van de grond te krijgen. Architectuur moet volgens ons opnieuw vertrekken vanuit respect voor natuurlijke intelligentie en de draagkracht van onze planeet. We vallen in herhaling, maar biobased bouwen vormt daarom voor ons geen niche, maar de logische toekomst van duurzaam bouwen.
Jan Van Cakenberghe ontving De Houten Pen van Laurent Warlop, medeoprichter en -zaakvoerder van SHARP architectures. Hij is zaakvoerder van stil(l)architectuur, een ontwerpbureau dat focust op biobased bouwen.
