Bij thermische modificatie wordt hout gedurende een bepaalde tijd verhit in een zuurstofarme omgeving. De warmte verandert de chemische samenstelling van de celwanden, waardoor het hout minder vocht opneemt. Hoe sterk de eigenschappen veranderen, hangt onder meer af van de temperatuur die het hout bereikt en de duur van de behandeling.
THERMO-FIT vergeleek twee industriële processen voor thermische houtmodificatie: een behandeling waarbij het hout wordt verhit in een omgeving met verzadigde stoom en een behandeling waarbij dat gebeurt onder verlaagde druk. Om de behandelingen te vergelijken, ontwikkelden de onderzoekers de parameter TD208. Die houdt rekening met hoe ver de temperatuur in de kern van het hout boven 208 °C stijgt en hoelang ze boven die grens blijft. Zo geeft de parameter aan welke thermische belasting het hout tijdens de behandeling ondergaat.
Bij het onderzochte stoomproces bleek de thermische behandeling tussen opeenvolgende productieruns beter reproduceerbaar dan bij het vacuümproces, al bleef ook binnen één ovenlading variatie bestaan. Niet alleen de instellingen van de installatie zijn dus belangrijk, maar vooral de temperatuur die het hout werkelijk bereikt en hoelang die aanhoudt.
Tot 68% minder zwelling en krimp
De metingen bevestigden de voordelen van thermische modificatie. Bij 20 °C en 65% relatieve luchtvochtigheid daalde het evenwichtsvochtgehalte (het vochtgehalte dat hout uiteindelijk bereikt wanneer het gedurende voldoende lange tijd wordt blootgesteld aan een omgeving met een constante temperatuur en relatieve luchtvochtigheid, red.) van 12 à 13% naar 5 à 6%. Zwelling, krimp en volumeveranderingen namen gemiddeld met 58 tot 68% af. Alle onderzochte materiaalreeksen voldeden daarmee aan de eisen voor hoogdimensioneel stabiel hout volgens BRL 0605.
Ook de natuurlijke duurzaamheid, ofwel de weerstand tegen biologische aantasting, verbeterde aanzienlijk. Alle onderzochte materialen werden geschikt geacht voor gebruiksklasse 3.1, die betrekking heeft op bovengrondse buitentoepassingen zonder grondcontact en met een beperkte vochtbelasting. Daarnaast vertoonde het hout een gunstige balans tussen vochtopname en vochtafgifte.
Brandreactie: houtsoort en dichtheid maken het verschil
Een hogere natuurlijke duurzaamheid betekent niet automatisch betere brandprestaties. Sinds midden 2024 geldt de Europese Classified Without Further Testing (CWFT)-tabel voor de brandreactie van houten gevelbekleding alleen nog voor onbehandeld hout. Voor thermisch gemodificeerd hout is een classificatierapport op basis van brandproeven vereist.
Binnen THERMO-FIT voerden de onderzoekers onder meer Single Burning Item (SBI)-brandproeven uit. Omdat per configuratie slechts één SBI-test plaatsvond, leverden die geen officiële classificatie volgens EN 13501-1 op, maar wel indicatieve resultaten.
Zo bleek Euroklasse D voor thermisch gemodificeerd ayous met een dichtheid van 330 kg/m³ niet haalbaar. Bij een hogere dichtheid van 390 kg/m³ viel het indicatieve resultaat wel binnen de grenswaarden van die brandklasse.
Ook brandvertragende behandelingen vragen aandacht. Onderzoek op thermisch gemodificeerd naaldhout met één type brandvertrager toonde aan dat langdurige blootstelling aan weersinvloeden de hoeveelheid achtergebleven brandvertrager beïnvloedt. Niet alleen de initiële brandprestatie telt dus, maar ook de duurzaamheid van de brandvertragende behandeling.
Thermische modificatie vermindert de sterkte
Tegenover de verbeterde maatvastheid en betere weerstand tegen biologische aantasting staat een afname van verschillende mechanische eigenschappen, bleek uit het onderzoek. Afhankelijk van de houtsoort daalde de hardheid met 2 tot 36%. De splijtsterkte verminderde gemiddeld met 26 tot 58% en de buigsterkte met 18 tot 50%. De stijfheid, uitgedrukt via de elasticiteitsmodulus, veranderde daarentegen nauwelijks.
Bovendien vertoonde het hout een brosser breukgedrag. Bij gevelbekleding en terrassen verdienen daarom vooral bevestigingen, randafstanden, profilering en het risico op lokale beschadiging extra aandacht. Het onderzochte stoomproces leidde doorgaans tot een kleinere afname van de mechanische eigenschappen dan het vacuümproces.
Een praktijkproef met een terras in thermisch gemodificeerd fraké leverde een vergelijkbaar beeld op: het hout bleek goed verwerkbaar en maatvast, maar ook gevoeliger voor oppervlakkige beschadigingen.
Niet alle eigenschappen verbeteren
Kortom, THERMO-FIT bevestigt dat thermische modificatie niet alle houteigenschappen verbetert. De winst op het vlak van maatvastheid en natuurlijke duurzaamheid moet telkens worden afgewogen tegen de afname van bepaalde mechanische eigenschappen en de vereiste brandprestaties.
De ontwikkelde TD208-parameter biedt producenten een aanknopingspunt om hun behandelingsprocessen beter te beheersen en reproduceerbare resultaten na te streven. WOOD.BE wil via verder onderzoek, procescertificatie en technische begeleiding bijdragen aan een onderbouwde materiaalkeuze, afgestemd op de beoogde toepassing.
Het onderzoeksproject THERMO-FIT liep van december 2023 tot mei 2026 en genoot financiële steun van de FOD Economie. Een onderzoek is nog niet vrij downloadbaar. Wie nu al meer info wil over het onderzoek kan contact opnemen met Imke De Windt van WOOD.BE via imke@wood.be.