Op het vlak van duurzaamheid hanteren we een no-nonsense aanpak gebaseerd op de LCA-methodiek en onderbouwd met TOTEM en EPD’s. Houtproducten en wandopbouwen uit hout scoren daarin vaak opvallend goed – zelfs nog zonder de CO2-opslag mee te rekenen.
Aspecten zoals esthetiek, de juiste technische prestaties, akoestische eisen en brandeisen creëren wel een nood aan innovatieve houtproducten of -toepassingen. Nog uitdagender wordt het wanneer we spreken over testen, certificering en prestatieonderzoek van bestaande of te hergebruiken materialen.
Hout is voor Gevelinzicht een materiaal waarin potentieel en technische uitdagingen samenkomen. Als gevelingenieur maak je de hele tijd keuzes die invloed hebben op het gedrag van een gevel op lange termijn. En niet alleen van de gevel, maar ook van de gebouwelementen die erop aansluiten. Hout wordt dan ook dáár ingezet waar het meerwaarde creëert, met veel aandacht voor de bouwfysische randvoorwaarden.
Verwacht van ons dus vooral een kritische omgang met hout en de mogelijkheden ervan. Door even in te gaan op enkele recente projecten en aspecten willen we onze aanpak illustreren.
Voor de renovatie van kantoorgebouw The Precedent in Brussel was de ontwerpvisie van YUGENING Architecture om alle nieuw toegevoegde elementen of gebouwdelen, waaronder een CLT-draagconstructie en een ambitieuze gordijngevel, in zichtbaar hout te realiseren. Door die nieuwe gevel een meter buiten de bestaande betonstructuur te plaatsen, ontstond ruimte voor het verloop van de technieken. De keuze voor vurenhout als draagstructuur van de glazen gevel bracht aanzienlijke uitdagingen met zich, niet in het minst met betrekking tot de windweerstand van de gevel en de integratie van een add-on gordijngevelsysteem in combinatie met loodzware projectspecifieke beglazing – elektrochromatisch glas waarvan de doorzichtigheid en zonnetoetreding traploos kan worden gewijzigd.
De wens om een visueel ononderbroken glazen gevel te creëren, net ook op die punten waar de vloerplaten de gevel kruisen en waar je de brandcompartimentering moet realiseren, was technisch gezien misschien nog de grootste uitdaging. Via het toevoegen van een sprinklersysteem werd het mogelijk de standaardafstandsregel voor brandoverslag van één meter te elimineren en door toepassing van het zogeheten shadow-boxprincipe, creëren ondoorzichtige panelen ter hoogte van de vloerplaten de illusie van een doorlopend glazen oppervlak, waardoor de structuur van de gordijngevel helder en leesbaar bleef.
Voor de sociale huisvestingswijk Europark op de Antwerpse Linkeroever werken we in opdracht van DBLV architecten aan de vernieuwing van twee hoogbouwwoontorens met 383 wooneenheden. Na een grondige afweging, waarbij de voetafdruk in CO2-equivalenten doorslaggevend bleek voor de keuze voor renovatie in plaats van sloop en heropbouw, worden beide gebouwen volledig gestript tot op het betonskelet en telkens aan één zijde uitgebreid. Een volledig nieuwe gevel wordt uitgewerkt als geprefabriceerde houtskeletbouwpanelen die een licht gewicht combineren met flexibiliteit op het vlak van toleranties van de bestaande ruwbouw, maar tegelijk ook voldoen aan zowel de brandeisen als de architecturale ambities. Reeds in de voorontwerpfase voerden we daglichtstudies en dynamische simulaties uit om het risico op oververhitting als gevolg van de beperkte thermische inertie te voorkomen en daarin verschillende scenario’s door te rekenen.
In het Groot Begijnhof in Gent zijn de originele houten ramen in het huis met nummer 64 bewaard gebleven bij een recente herbestemming. Ze zijn destijds slim ontworpen, met naaldhout voor de meeste delen en eik voor de meest regenbelaste onderregels en druiplijsten. Om het gebouw te kunnen herbestemmen naar een fossielvrije cohousing werden in samenwerking met DD& architecten nieuwe achterzetramen toegevoegd, opnieuw in hout. Door de beschutte opstelling kan dat hout aan andere, lichtere eisen voldoen dan het hout van het originele raam, waardoor een betere isolatiewaarde gecombineerd kan blijven met een lichte detaillering.
Houten vloeren in dergelijke gebouwen zijn vaak een delicate evenwichtsoefening. Hun brandweerstand is één uitdaging, maar ze hebben ook grote invloed op de mogelijkheden op het vlak van binnenisolatie. Vloerbalken zijn opgelegd in bakstenen buitenmuren, die vochtiger en kouder worden zodra die geïsoleerd worden. De vraag vanaf welk punt je problemen kan verwachten trachtten we te beantwoorden met dynamische simulaties van vocht en warmte in combinatie met wetenschappelijke modellen om schimmelgroei en houtrot zo goed als mogelijk te voorspellen. In deze erfgoedcontext kwamen we zo tot een slimme verdeling van isolatiesystemen over de verschillende gevels die het veilig behoud van houten vloeren mogelijk moet maken, een oplossing die voor ons duurzaam is in de verschillende betekenissen van het woord.
Stéphanie Mangé ontving De Houten Pen van Pieter Mast. Ze is zaakvoerder van Gevelinzicht, een architecten- en ingenieursbureau met een brede mix van expertise op het vlak van gevelontwerp, bouwtechniek en -fysica, energiehuishouding van gebouwen en projectopvolging van gevelrenovaties.
